Jaskra: przyczyny, objawy, leczenie i profilaktyka, rokowanie

W okulistyce występuje wiele chorób, zarówno bezobjawowych, jak i bezpiecznych, prowadzących do trwałej utraty wzroku, aż do ślepoty. Jedną z tych chorób jest jaskra.

Jaskra to przewlekła choroba oczu charakteryzująca się wzrostem ciśnienia wewnątrzgałkowego, prowadząca do stopniowej śmierci nerwu wzrokowego.

Klasyfikacja

Istnieje klasyfikacja oparta na przyczynach wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego:

• Jaskra pierwotna otwartego kąta jest najczęstszą postacią, która dotyka głównie osoby powyżej 45 roku życia.
• Jaskra pierwotna zamkniętego kąta jest drugą najczęstszą postacią choroby, która różni się od poprzedniej budową kąta komory przedniej.
• Jaskra wtórna to choroba, która rozwija się po urazie lub chorobie oczu.
• Jaskra wrodzona jest dość rzadką patologią, która rozwija się u dzieci w wyniku upośledzenia rozwoju embrionalnego.

Istnieją również pojęcia takie jak „pregaucoma” i „podejrzenie jaskry”.

Diagnozę tę ustala się w przypadkach, gdy nie ma wyraźnych zaburzeń ostrości wzroku, pól widzenia, a poziom ciśnienia wewnątrzgałkowego (IOP) mieści się w granicach

21-25 mm Hg Sztuka.

Pacjenci ci podlegają również długoterminowej obserwacji ambulatoryjnej przez okulistę.

Wszystkie rodzaje jaskry są zwykle podzielone na etapy, zgodnie ze zwężeniem pól widzenia, które powstają w wyniku śmierci nerwu wzrokowego:

1. Etap I - zwężenie pól widzenia nie jest wykrywane, często bezobjawowe. W większości przypadków jest to określane przypadkowo, podczas badania lekarskiego lub badania przez okulistę pod kątem innych chorób.
2. Etap II - Większość pacjentów trafia do okulisty na tym etapie, kiedy pole widzenia jest zawężone o 10 stopni. W tym samym czasie głowa nerwu wzrokowego ma lekkie wykopanie jaskrowe i białawy odcień pośrodku. Ostrość wzroku jest zwykle normalna lub nieznacznie obniżona do 0,5-0,7.
3. Etap III - pola widzenia są zwężone o 20-30 stopni, możliwe są mroczki centralne - utrata pól widzenia. Ostrość wzroku jest zwykle znacznie obniżona do 0,06-0,2.
4. Etap IV (terminal) - ostrość wzroku jest nieobecna lub nieznacznie zachowana - pacjenci rozróżniają tylko światło lub ruch ręki w pobliżu twarzy. W tym przypadku pola widzenia są zachowane tylko w środkowej wąskiej części („widzenie rurkowe”) lub są całkowicie nieobecne, co jest charakterystyczne dla całkowitej ślepoty.

W zależności od poziomu wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego jaskra dzieli się na trzy grupy:

• A - ciśnienie wewnątrzgałkowe (IOP) mieści się w zakresie od 21 do 25 mm Hg.
• B - IOP jest podwyższone i znajduje się na poziomie 26-35 mm Hg.
• С - poziom IOP przekracza 35 mm Hg.

Powoduje

Przyczyny jaskry pierwotnej otwartego kąta nie są w pełni poznane. Istnieje wiele teorii na temat przyczyny jaskry, a większość z nich wskazuje na następujące:

• wzrost IOP występuje z powodu naruszenia odpływu płynu wewnątrzgałkowego przez aparat beleczkowy;
• Wytwarzanie płynu wewnątrzgałkowego przez ciało rzęskowe jest wzmocnione, a nadmiar nie ma pełnego czasu, jest usuwany z oka.

Zamknięcie kąta rozwija się dzięki cechom konstrukcyjnym kąta przedniej komory oka, którą tworzy tęczówka i rogówka.

Przy tej chorobie kąt jest zwężony, co powoduje pogorszenie wypływu płynu wewnątrzgałkowego.

Ten stan często pojawia się nagle i jest nazywany ostrym atakiem jaskry.

Jaskra wtórna występuje z następujących powodów:

• z przejrzałą zaćmą rozwija się wzrost wielkości soczewki, w wyniku czego dochodzi do blokady źrenicy (ten typ jest również nazywany wtórną jaskrą fakomorficzną);
• gdy soczewka ulegnie zniszczeniu w wyniku jej przejrzałości podczas zaćma, następuje „zatykanie” dróg odpływu płynu wewnątrzgałkowego przez masy soczewki (ten typ nazywa się jaskrą wtórną fakolityczną).
• z poważnymi penetrującymi ranami gałki ocznej, zwłaszcza jeśli soczewka została zniszczona;
• po przebytych chorobach zapalnych wewnętrznych struktur oka (zdarza się to szczególnie często po ciężkim zapaleniu tęczówki oka);
• cukrzyca, szczególnie nieskompensowany, wpływa również na widzenie. Wraz z nim rozwija się retinopatia cukrzycowa, a na jej tle rozwija się wtórna jaskra neowaskularna;
• wysoka krótkowzroczność prowadzi do różnych powikłań. W wyniku rozciągnięcia gałki ocznej dochodzi do naruszenia wypływu płynu wewnątrzgałkowego, zwiększa się jego objętość i rozwija się wzrost IOP. Przy wysokiej krótkowzroczności często rozwija się również odwarstwienie siatkówki, co również prowokuje rozwój jaskry wtórnej.

Jaskra wrodzona jest zjawiskiem rzadkim. Dzieli się na kilka typów, w zależności od wieku występowania:

• wczesny wrodzony - wykryty w pierwszych trzech latach życia.
• jaskra niemowlęca - choroba rozwija się u dzieci w wieku od 3 do 10 lat.
• młodzieńcza jaskra wrodzona - występująca u dzieci w wieku 11-18 lat.

Dokładna przyczyna jaskry u dzieci nie jest jeszcze znana. Wielu naukowców uważa jego wygląd za mutację genetyczną, która rozwija się podczas rozwoju zarodka.

Istnieją również sugestie, że jest to nabyta choroba wewnątrzmaciczna, która pojawia się w związku z patologią ciąży.

Objawy

Jaskra, zwłaszcza jaskra otwartego kąta, często przebiega bezobjawowo we wczesnych stadiach. W niektórych przypadkach pojawiają się następujące objawy jaskry:

• muchy w oczach;
• niewielkie pogorszenie widzenia;
• „Zamglenie” widocznych obiektów.

Wraz z postępem choroby mogą pojawić się następujące charakterystyczne objawy jaskry:

• zaczerwienienie oczu;
• ból;
• ciężkość w oczach;
• zwężenie pól widzenia;
• wzrok się pogarsza.

Te same objawy są charakterystyczne dla jaskry wrodzonej niemowlęcej i młodzieńczej.

W przypadku jaskry z zamkniętym kątem rozwój jest zwykle szybki i nagły - w oku pojawia się ostry ból z napromieniowaniem skroni lub brwi, ostrość wzroku gwałtownie się pogarsza z powodu obrzęku rogówki. Nazywa się to ostrym atakiem jaskry zamykającego się kąta.

Po jej zatrzymaniu ostrość wzroku zwykle się poprawia, ból znika. Te same objawy są charakterystyczne dla jaskry wtórnej związanej ze zniszczeniem lub obrzękiem soczewki.

Ponieważ wczesna jaskra wrodzona pojawia się przed ukończeniem 3 roku życia, gdy mały pacjent jeszcze nie jest może składać skargi, odpowiedzialność za diagnozę spoczywa na pediatrach rejonowych i okuliści.

W celu wykrycia wrodzonych chorób oczu rozporządzenie Ministerstwa Zdrowia wprowadziło obowiązkowe badania profilaktyczne dzieci w pierwszym i trzecim miesiącu życia, a także w roku i trzech latach. Częstość występowania jaskry wrodzonej wynosi tylko 1 na 10 000 dzieci poniżej 18 roku życia.

Diagnostyka

W większości przypadków wykrycie jaskry nie jest trudne dla okulisty. Kompleks ankiety obejmuje następujące działania:

• Wizometria - klasyczna definicja ostrości wzroku według tabeli Sivtseva lub Landolta. We wczesnych stadiach choroby ostrość wzroku może być bardzo dobra, stopniowo zmniejszając się wraz ze wzrostem stadium, zwłaszcza jeśli leczenie nie zostało rozpoczęte. Nawet przy trwającym leczeniu, normalnym IOP, bardzo często dochodzi do stopniowego pogorszenia widzenia.
• Tonometria - przeprowadza się w celu określenia poziomu ciśnienia wewnątrzgałkowego. W tym celu stosuje się tonometr Maklakov (specjalny ciężarek umieszczany na oku) lub nowoczesny tonometr bezkontaktowy. Wprowadzenie tonometrii bezkontaktowej w poliklinikach umożliwiło zwiększenie liczby wczesnego wykrywania jaskry, zwłaszcza podczas profilaktycznego badania lekarskiego, ponieważ ta metoda jest bardzo szybka i nie ma wpływu na oko. Metoda pomiaru ciśnienia Maklakowa również nie straciła na znaczeniu - jest wykorzystywana przez mobilne zespoły medyczne w słabo zaludnionych obszarach (jest bardzo kompaktowy), jest również stosowany w jaskrze terminalnej, gdy urządzenie „odmawia” pomiaru ciśnienia w oku oraz u pacjentów niedowidzących z oczopląs.
• Perymetria - specjalna metoda badania pól widzenia, stosowana do określenia stadium jaskry. Istnieje obwód Foerstera, który jest czarnym łukiem, wzdłuż którego przesuwa się znak. Pacjent powinien widzieć ten znak widzeniem peryferyjnym. Ta metoda ankiety jest daleka od doskonałości, często popełniane są błędy. Również tej metody nie można stosować u małych dzieci oraz u osób starszych z zaburzeniami poznawczymi – nie rozumieją, czego wymaga od nich lekarz lub pielęgniarka, i obserwują poruszający się biały punkt. Wiele wyspecjalizowanych ośrodków posiada obrzeża komputerowe, które mogą wykryć nawet niewielkie zmiany w polach widzenia.
• Tonografia - metoda ankietowa, która pozwala określić poziom wypływu i produkcji płynu wewnątrzgałkowego, co czasami jest niezbędne do wyboru leku do leczenia.
• Gonioskopia - To taka specjalna metoda badania oka, za pomocą której badany jest kąt komory przedniej. Stosowany jest głównie w diagnostyce jaskry zamykającego się kąta.
• Oftalmoskopia - ta metoda badania pozwala zidentyfikować wszystkie zmiany wewnątrz gałki ocznej, ocenić stan soczewki, siatkówki, głowy nerwu wzrokowego.
• Tomografia siatkówki Heidelberga (HTZ) - najnowsza metoda badawcza w okulistyce, która pozwala na obejrzenie stanu nerwu wzrokowego w postaci modelu 3D. Jest to obowiązkowa metoda badawcza w określaniu grupy niepełnosprawności dla jaskry.

Leczenie

Główne cele leczenia jaskry to obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego i zachowanie widzenia.

Należy rozumieć, że żadne krople nie mogą przywrócić wzroku utraconego w wyniku jaskry.

Martwe komórki nerwu wzrokowego nie są przywracane.

W leczeniu jaskry stosuje się wiele kropli. Są podzielone na trzy duże grupy:

• leki zmniejszające produkcję płynu wewnątrzgałkowego - Dorzopt, Azopt, Timolol;
• leki poprawiające wypływ płynu wewnątrzgałkowego - Pilokarpina, Latanoprost, Trawoprost, Taflotan;
• połączone leki o działaniu - składają się z dwóch substancji czynnych (Fotil Forte, Combigan, Dorzopt Plus).

W początkowej fazie jaskry leczenie rozpoczyna się od wyznaczenia leków pierwszego rzutu - Latanoprost lub Tymolol. Niemal zawsze na pierwszym etapie wystarcza monoterapia, czyli stosowanie jednego leku.

• Tymolol - lek z grupy beta-blokerów, który dość dobrze obniża IOP (o 15-20%). Dużą zaletą tych kropli jest ich bardzo niska cena, a także możliwość ochrony nerwu wzrokowego przed niekorzystnym działaniem wolnych rodników. Z tego powodu tymolol jest zawarty we wszystkich lekach złożonych.

• Latanoprost - dość nowy środek, analogiczny do prostaglandyny. IOP na tle stosowania tego leku gwałtownie spada (o 25-30%) z powodu zwiększonego wypływu płynu wewnątrzgałkowego wzdłuż dróg naczyniówkowo-twardówkowych. Zaletą tego leku jest bezpieczeństwo – nie ma skutków ubocznych i przeciwwskazań, a także długotrwały efekt – stosuje się go raz dziennie w nocy.

Na drugim i trzecim etapie, przy nieskuteczności monoterapii, stosuje się jednocześnie 2, a czasem 3 leki. W takim przypadku leki dobierane są indywidualnie, biorąc pod uwagę wszystkie możliwe przeciwwskazania, a także kierunek działania.

Przy nieskuteczności leczenia zachowawczego niezbędna jest operacja. W takich przypadkach stosują leczenie laserowe - HLT (trabekuloplastyka laserowa) lub irydotomię. W większości przypadków do stabilizacji IOP wystarczy jedna interwencja laserowa.

W przypadku braku efektu leczenia laserowego wykonywana jest operacja chirurgiczna. Wśród pacjentów panuje mit, że ta operacja nie poprawia wzroku, a po niej na pewno stracisz wzrok. Absolutnie tak nie jest - jeśli oko nie zostanie zoperowane, na pewno stracisz wzrok.

Operacja nie ma na celu przywrócenia wzroku, w przeciwieństwie do fakoemulsyfikacji zaćmy. Podczas operacji tworzy się specjalny kanał drenażowy, przez który następuje odpływ pod spojówką, do tzw. „podkładki filtracyjnej”. Zewnętrznie nie jest to zauważalne, ponieważ znajduje się za górną powieką.

Często jednak zdarza się, że wszelkie podejmowane wysiłki nie prowadzą do stabilizacji ciśnienia wewnątrzgałkowego, a widzenie stopniowo zanika. Tak rozwija się końcowy etap jaskry.

W przypadkach, gdy ślepe oko jaskry zaczyna mocno boleć, wykonuje się fotokoagulację ciała rzęskowego. Pozwala to prawie całkowicie zatrzymać produkcję płynu wewnątrzgałkowego. Ale to nie zawsze wystarcza, aby uwolnić pacjenta z jaskrą od silnego bólu w ślepym oku. W takich przypadkach okuliści podejmują ekstremalne środki - gałka oczna jest wyłuszczana - jest usuwana, a na jej miejscu instalowana jest proteza.

Wielu okulistów jest sceptycznie nastawionych do ludowych środków na jaskrę. Jeśli chcesz używać domowych leków, musisz skonsultować się z okulistą, który dokładnie powie Ci, czy musisz ich używać.

W Internecie można znaleźć wiele kropli i balsamów przeznaczonych do leczenia jaskry, należy jednak rozumieć, że żaden z nich nie może obniżyć ciśnienia wewnątrzgałkowego.

Naprawdę skuteczne środki ludowe obejmują napary z niektórych ziół o działaniu moczopędnym - koperek, tymianek, ziele dziurawca i oczywiście arbuz.

Prognozowanie i zapobieganie

Dzięki szybkiemu wykryciu objawów i rozpoczęciu leczenia, a także zaleceniom lekarza prowadzącego rokowanie jest dość korzystne. Wielu pacjentów, u których zdiagnozowano jaskrę na etapie I lub IIi którzy sumiennie wkraplają codziennie krople do oczu, postęp nie został odnotowany od wielu lat.

Środki zapobiegawcze w przypadku już zdiagnozowanej jaskry (profilaktyka wtórna) obejmują tylko regularne badanie z pomiarem IOP przez lekarza. Podstawowe środki zapobiegawcze obejmują regularne wizyty u okulisty. Nie można zapobiec rozwojowi jaskry.

Powiązane wideo